2. Sınıf Eşitlik: Eksik Sayıyı Bulma Soruları

8 + 4 = □ + 5 sorusunda kutuya 12 yazmak doğru değildir. Sol taraf 12 eder, fakat sağ tarafta kutunun yanında bir de 5 vardır. İki tarafın eşit olması için kutuya 7 gelmelidir: 8 + 4 = 7 + 5.

Eşittir işareti, iki tarafın aynı değeri taşıdığını söyler. Sonucun her zaman işaretin hemen sağına yazılacağını söylemez. Eksik sayı sorularının mantığı bu ayrımdan başlar.

İki tabağı karşılaştıralım

Bir tabağa sekiz kırmızı, dört mavi kâğıt parçası koyun. Diğer tabağa beş sarı parça yerleştirin. “İkinci tabakta da aynı toplam olsun. Kaç parça eklemeliyiz?” diye sorun.

İlk tabakta 12 parça var. İkinci tabakta beş. Beşten 12’ye ulaşmak için yedi parça gerekir. Çocuk parçaları ekleyerek veya 12 − 5 işlemini yaparak bulabilir.

Bu örnekte renkler sonucu etkilemez. İki taraftaki parça sayısını karşılaştırıyoruz. Sol taraftaki iki rengin toplamı ile sağ taraftaki mevcut ve eklenecek parçaların toplamı aynı olmalı.

Kutu işaretten önce de gelebilir

□ + 6 = 14 sorusunda “Hangi sayıya 6 eklersem 14 olur?” diye düşünebiliriz. 14’ten altıyı çıkardığımızda 8 kalır. Yerine yazıp kontrol edelim: 8 + 6 = 14.

14 = 8 + □ sorusu da aynı ilişkiyi başka sırayla gösterir. Kutuya 6 gelir. Eşitliği ters yönde yazmak, iki tarafın değerini değiştirmez.

Çocuk yalnızca soldan sağa işlem yapmaya alıştıysa ikinci soruyu garip bulabilir. “On dört, sekiz ile hangi sayının toplamına eşit?” diye okuyun. Cümlenin anlamı, kutunun yerinden daha iyi bir yol gösterir.

Çıkarmada kutunun yeri önemlidir

Şu iki soruyu yan yana koyun:

İlkinde dokuz kalan parçaya, çıkarılan beşi geri ekleriz. İkincisinde başlangıçtaki 14 ile kalan 9 arasındaki farkı buluruz.

“Kutuyu görünce çıkarma yap” gibi bir kural ikisinde birden işe yaramaz. İşlemin hangi parçasının bilinmediğini anlamak gerekir. Gerekirse bir kutunun içine gerçek parçalar koyup beşini çıkarın; başlangıç, eksilen miktar ve kalan miktarı ayrı ayrı gösterin.

İki tarafta da işlem varsa

16 + 7 = □ + 10 örneğinde önce değeri bilinen tarafı hesaplayın. 16 + 7 = 23. Sağ tarafın da 23 olması gerekiyor. 23 − 10 = 13 olduğundan kutu 13’tür.

Kontrol aşamasını atlamayın: Sol taraf 23, sağ taraf 13 + 10 = 23. İki sonuç aynı.

25 − 8 = 9 + □ sorusunda sol taraf 17 olur. Dokuzun üzerine sekiz eklersek 17’ye ulaşırız. Cevap 8’dir. Kutunun sağda bulunması, önündeki toplama işlemini yok saymamızı gerektirmez.

Bir hatayı birlikte düzeltelim

Mert, 6 + 7 = □ + 4 sorusuna 13 yazmış olsun. Önce sol taraftaki toplamı doğru bulduğunu belirtin. Sonra kutunun yerine 13 yazarak sağ tarafı hesaplayın: 13 + 4 = 17.

“Sol tarafta 13, sağ tarafta 17 oldu. Aynı mı?” sorusu, hatayı görünür kılar. Sağ tarafın toplamını dört azaltmak için kutudaki sayının 9 olması gerekir.

Bu kontrol, yalnızca cevabı değiştirmekle kalmaz. Çocuğun bir sonraki soruda kendi sonucunu sınayabileceği bir yol verir.

Sekiz eksik sayı sorusu

1. □ + 5 = 13
2. 18 = 10 + □
3. □ − 4 = 11
4. 20 − □ = 12
5. 7 + 8 = □ + 6
6. 24 − 9 = 10 + □
7. 6 + □ = 9 + 4
8. □ + 12 = 18 + 7

Cevap anahtarı

1. 8: 8 + 5 = 13.
2. 8: 10 + 8 = 18.
3. 15: 15 − 4 = 11.
4. 8: 20 − 8 = 12.
5. 9: Her iki taraf 15.
6. 5: Her iki taraf 15.
7. 7: Her iki taraf 13.
8. 13: Her iki taraf 25.

Son sorudan sonra aynı cevabı veren başka bir eşitlik yazmasını isteyin. Örneğin 13 + 12 = 20 + 5 diyebilir. Sayılar farklı gruplandırılsa da toplamın korunabildiğini görmesi, eşitlik işaretini anlamlandırmanın bir parçasıdır.

Program bağlantısı: MEB 2. sınıf işlemler ve eşitlik.